بسم الله الرحمن الرحیم اَللّهُمَّ كُنْ لِوَلِيِّكَ الْحُجَّةِ بْنِ الْحَسَنِ صَلَواتُكَ عَلَيْهِ وَعَلى آبائِهِ في هذِهِ السّاعَةِ وَفي كُلِّ ساعَةٍ وَلِيّاً وَحافِظاً وَقائِداً وَناصِراً وَدَليلاً وَعَيْناً حَتّى تُسْكِنَهُ أَرْضَكَ طَوْعاً وَتُمَتِّعَهُ فيها طَويلاً.
دسترسی سریع




آمار بازدید
 بازدید این صفحه : 1672
 بازدید امروز : 88
 کل بازدید : 1474335
چهارشنبه ٢٦ تير ١٣٩٨
احمد اولیایی

بسم الله الرحمن الرحیم
ضرورت مدیریت جهادی در تعامل حوزه و رسانه در راستای توسعه فرهنگ
احمد اولیایی
مقدمه


رسانه ها به عنوان مهم ترین ابزار ارتباطی در جامعه اطلاعاتی امروز می تواند در رساندن پیام نقش بسزایی داشته باشد. رشد تکنولوژی های ارتباطاتی و توسعه ارتباطات، پیام رسانی و اطلاع رسانی نقش مهم رسانه ها را بیش از پیش نمایان می کند. کارکرد های آموزشی، اطلاع رسانی، فرهنگ سازی و تفریح و سرگرمی که برای رسانه شمرده شده در کنار تأثیرات رسانه سبب می شود نهادهای علمی و دینی برای تولید محتوا، هدایت و حمایت رسانه و نظارت بر آن تلاش روزافزونی داشته باشند. حوزه های علمیه از این قاعده مستثنا نبوده و باید به عنوان دینی ترین و علمی ترین نهاد جامعه اسلامی نگران رسانه های جامعه به ویژه رسانه ملی که انبوهی از مخاطبان را تحت پوشش قرار داده و فرهنگ سازی را در اختیار دارد، بوده و ظرفیت های خود را برای تعامل با رسانه بکارگیرد.
          فرمایشات مقام معظم رهبری در سفر پر برکت ایشان به شهر قم و تأکیدات و مطالبات معظم له بر حضور فعال و مؤثر روحانیت در رسانه ملی، و همچنین شعار سال 93 و بایسته های آن می تواند بهترین نقشه راه برای تعامل حوزه و رسانه باشد. عدم تنافی خروجی های رسانه با منویات دینی مهم ترین هدف رسانه مطلوب است که حوزه می تواند با بکارگیری مدیریت جهادی و استفاده از ظرفیت های خود برای نیل به این هدف گام بردارد.
        این یادداشت بایدهای مدیریت جهادی و ظرفیت های جهادی حوزه برای تعامل با رسانه را بیان می کند و سعی می نماید راهکارهای عملی پیشنهاد دهد.

تعریف مدیریت
مدیریت فرایند به کارگیری مؤثر و کارآمد منابع مادی و انسانی در برنامه‌ریزی، سازماندهی، بسیج منابع و امکانات، هدایت و کنترل است که برای دستیابی به اهداف سازمانی و بر اساس نظام ارزشی مورد قبول صورت می‌گیرد.
تاکنون، تعاریف متعددی برای مدیریت، ارائه شده است.  
• هنر انجام امور به‌وسیله دیگران
• فرآیندی که طی آن تصمیم‌گیری در سازمان‌ها صورت می‌پذیرد
• انجام وظایف برنامه‌ریزی، سازماندهی، رهبری، هماهنگی و کنترل
• علم و هنر هماهنگی کوشش‌ها و مساعی اعضای سازمان و استفاده از منابع برای نیل به اهداف سازمانی
• بازی کردن نقش رهبر، منبع اطلاعاتی، تصمیم‌گیرنده و رابط برای اعضای سازمان
مگینسون ، موسلی  و پیتری  نیز مدیریت را، کار کردن با منابع انسانی، منابع مالی و منابع فیزیکی، جهت دستیابی به اهداف سازمان توسط برنامه ریزی، سازماندهی، رهبری و کنترل عملیات، معرفی نموده‌اند.
مدیریت جهادی
علم و هنر رهبری و کنترل فعالیت های دسته جمعی، مبتنی بر مبارزه نه صرفا در عرصه نظامی بلکه در تمامی عرصه های علمی، سیاسی، اقتصادی، فرهنگی و... جهت نیل به اهداف راهبردی و کلان یک سیستم و رفع موانعی که در رسیدن به آن وجود دارد.
از آن جهت که نظریه مدیریت جهادی از سوی مقام معظم رهبری طرح شده است سزاوار است برای تبیین معنای جهاد از کلام خود ایشان استفاده شود؛
ایشان می فرمایند:
« عرصه‌ى حضور بسيج خيلى وسيعتر از عرصه‌ى نظامى است. اينى كه من بارها گفتم و تكرار ميكنم كه نبايد بسيج را يك نهاد نظامى به حساب آورد، تعارف نيست؛ بلكه حقيقت قضيه اين است. بسيج عرصه‌ى جهاد است، نه قتال. قتال يك گوشه‌اى از جهاد است. جهاد يعنى حضور در ميدان با مجاهدت، با تلاش، با هدف و با ايمان؛ اين ميشود جهاد. لذا «جاهدوا بأموالكم و أنفسكم فى سبيل اللَّه»؛ جهاد با نفس، جهاد با مال. جهاد با نفس كجاست؟ فقط به اين است كه توى ميدان جنگ برويم و جانمان را كف دست بگيريم؛ نه، يكى از انواع جهاد با نفس هم اين است كه شما شب تا صبح را روى يك پروژه‌ى تحقيقاتى صرف كنيد و گذر ساعات را نفهميد. جهاد با نفس اين است كه از تفريحتان بزنيد، از آسايش جسمانيتان بزنيد، از فلان كار پرپول و پردرآمد - به قول فرنگى‌ها پول‌ساز - بزنيد و تو اين محيط علمى و تحقيقى و پژوهشى صرف وقت كنيد تا يك حقيقت زنده‌ى علمى را به دست بياوريد و مثل دسته‌ى گل به جامعه‌تان تقديم كنيد؛ جهاد با نفس اين است. يك قسمت كوچكى هم جهاد با مال است.»
نگاهي به ويژگي هاي فرهنگ و مديريت جهادي
1- ايثارگري:
دکتر رفيع پور در نتيجه گيري تحقيق خود مي گويد " جهاد به عنوان يك نهاد خودجوش از بين مردم ايثارگر به وجود آمد"
2- مردمي بودن :
           اين ويژگي شاكله اصلي پيام مورخ 26 خرداد 58 امام در مورد جهادسازندگي مي باشد.
3- انعطاف پذيري:
           علاوه بر حضور در جبهه هاي جنگ و ايفاي نقش بسزا و سرنوشت ساز در مهندسي و پشتيباني جنگ درعرصه هاي احداث راه روستايي ، برق رساني ، آبرساني ، بهداشت ، بهسازي ، صنايع كوچك و دستي روستايي امور فرهنگي ، شوراهاي اسلامي و ... به مرور مسئوليتهايي را پذيرفت. روحيه مبتني بر فرهنگ و مديريت جهادي به مرور موجب گرديد كه مسئولين كشور با اطمينان خاطر از انعطاف پذيري اين نهاد مسئوليت شيلات ، امور دام ، جنگلها و مراتع ، فرش دستباف‌، سيلوسازي و .... را به جهادسازندگي (با اين انتظار كه تحولي جدي در تمامي اين عرصه ها پديد آيد) واگذار کنند.
4- دين مداري و ولايت محوري :
           از آغازين روزهاي تشكيل جهادسازندگي انجام وظيفه و تكليف ديني براي خدمت به انقلاب و جبران عقب ماندگيها يكي از مهمترين انگيزه هاي فرهنگ جهادي را تشكيل مي داد و از همين روست كه حضور جهادگران در جبهه هاي دفاع مقدس نقش برجسته اي دارد چرا كه اداي تكليف و انجام وظيفه ديني يكي از اهداف اصلي جهادگران را تشكيل مي داد.
توجه به اين نكته از همان شروع تشكيل جهاد سازندگي مورد توجه امام (ره) قرار گرفت و ايشان در پيام خود پس از دعوت داوطلبين به حضور در جهاد فرمودند : " روحانيوني كه  در همه جا در بلاد بحمدالله هستند ، در اين امر آنها تشريك مساعي و نظارت كنند."
5- اعتماد متقابل و در تمامي سطوح سازماني
          منوچهر محمدي معقتد است " يكي از اصول حاكم در نظام اداري سنتي اصل عدم اعتماد بوده است. نظام اداري سنتي با اين پيش فرض تنظيم شده كه هيچكس قابل اعتماد نيست. مگر خلاف آن ثابت شود. اين اصل و اين نوع بينش به عنوان يك فرهنگ اداري رشد يافته و در همه ابعاد و زواياي روابط اداري و روشهاي اجرايي جاي گرفته و نهادينه شده است ". اعتماد در فرهنگ و مديريت جهادي كاملاً بر عكس چنين تفكري است و از اين روست كه فرهنگ و مديريت جهادي با فرهنگ و مديريت سنتي اداري كاملاً متفاوت است. البته كم هم نيستند كساني (كه عمدتاً نيز در سطوح مديريتي مي باشند) كه بعدها براساس فرهنگ و مديريت سنتي و اداري در موردشان قضاوت شد و در اين راستا نه تنها از آنها به جهت تلاشها و زحماتشان تقديري نشد بلكه حتي پرونده هاي قضايي و مشكلات اجرايي متعددي نيز براي ايشان ايجاد گرديد. در فرهنگ و مديريت جهادي (براساس مفروضات اساسي خودش) كنترل در حداقل لازم اعمال مي گردد. اما در نظام اداري سنتي يكي از اصول بسيار مهم مديريت ، كنترل همه جانبه است. " باتوجه به مفروض بودن عدم اعتماد كنترل هاي شديدي از ابعاد مختلف بر نظام اداري و اجرايي حاكم مي شود ".
كلانتري در مقاله خود از وجود  " حاكميت رابطه اعتماد متقابل بين مديريت و نيروها " به عنوان دليلي براي انجام سريع كارها و كاهش بوروكراسي نام مي برد.
6- مسئوليت‌پذيري
مسئوليت‌پذيري در فرهنگ جهاد بسيار بالاست، زيرا فلسفه ورود برخي از نيروهاي ارزشي به جهاد به خاطر احساس مسئوليت بوده است. دفاع از كشور و محروميت‌زدايي از چهره روستاها و انجام كارهاي زمين مانده همه نشان‌دهندة ميزان بالاي مسئوليت‌پذيري در جهادگران بوده است.
7- شجاعت و جسارت
شجاعت و جسارت در فرهنگ جهاد تبلور می یابد. شايد عمده‌ترين دليل آن را در عدم محافظه‌كاري نظام مديريتي آن جستجو نمود. شجاعت صفتي بود كه امام در آخرين پيام خود پس از ده سال فعاليت جهاد به آن نسبت دادند و فرمودند: «شجاعت دلير مردان و شيرزنان جهادي‌مان در جهادمان عليه كفر و بيداد زبانزد خاص و عام است.»
رسانه
رسانه یا Medium به معنی رساندن است. انسان و جانور توسط برخی از اندام های خود, می توانند تغییرات محیط اطراف خود را به مغز منتقل کنند و سپس تصمیم لازم را بگیرند که این اندام ها عبارتند از چشم، گوش، بینی، زبان و پوست به هر یک از این اندام ها رسانه یا (به انگلیسی: Medium) می گویند و جمع این کلمه Media است. ابزاری که موجب تغییر در هر یک از اندام های چشم، گوش، بینی، زبان و پوست انسان یا جانور گردد ابزار رسانه شناخته می شود که بطور خلاصه و اشتباه رسانه نامیده می شود.
تعامل جهادی حوزه و رسانه
برای تعامل حوزه و رسانه و مدیریت جهادی این تعامل ابتدا باید اهدافی را برای این تعامل تعریف کنیم.
اهداف اصلی:
1- کمک به رسانه ملی با هدف اصلی عدم مغایرت تولیدات رسانه ملی با داعیه های دینی
2- تبلیغ و ترویج دین در همه ابعاد توسط رسانه ملی
در کنار اهداف فرعی می توان اهداف فرعی ذیل را نیز بیان نمود؛
1- حمایت و هدایت آموزشی از طرف حوزه علمیه به رسانه ملی
2- حمایت و هدایت پژوهشی و محتوایی از طرف حوزه علمیه به رسانه ملی
3- حمایت و هدایت اطلاع رسانی از طرف حوزه علمیه به رسانه ملی
4- نظارت از طرف حوزه علمیه با توجه به اختیارات و ظرفیت های طرفین
5- ایجاد تعامل و همکاری حداکثری فی ما بین حوزه علمیه و رسانه ملی
آموزش، پرورش، نظارت و اطلاع رسانی از جمله محورهایی ست که باید برای تعامل حوزه و رسانه مورد توجه قرار گیرد.
الف: آموزشی
• فراهم کردن بستر آموزش های معارفی و عقیدتی به کارکنان سازمان و تقویت مبانی دینی هنرمندان و تهیه کنندگان و کارگردانان رسانه ملی
• آموزش و پرورش کارشناسان مذهبی و دینی برای رسانه ملی
• تربیت نیروهای متعهد و توانمند از بین طلاب حوزه جهت فعالیت در بخش های مختلف رسانه ملی
• آموزش طلاب با مبانی نقد فیلم با ایجاد دوره های آموزشی
• آموزش طلاب در رشته های مورد نیاز رسانه ملی و حمایت های تحصیلی از ایشان
• آموزش طلاب در زمینه های کارگردانی، فیلنامه نویسی، نقد فیلم، کارشناسی مذهبی، مشاوره، مجری برنامه های معارفی و ...
• آموزش مسایل رسانه ای به مراکز تخصصی و عموم طلاب
• آموزش روش های تبلیغ رسانه ای به طلاب
• تربیت مبلغ برای تبلیغ در رسانه ملی
ب: پژوهشی
• ایجاد نظام تعاملی برای پژوهش های برنامه ایی با رویکرد دینی
• اعلام نیازمندی های پژوهشی از سوی رسانه ملی به صورت سالیانه
• ارائه موضوعات و نیازمندی های پژوهشی متناسب با آنها از طرف رسانه ملی به حوزه علمیه
• اعلام موضوعات متناسب با دین و رسانه برای تدوین پایان نامه های سطح سه و چهار حوزه
• همکاری حوزه با گروه های مختلف برنامه سازی در شبکه ها
• تولید محتواهای لازم برای رسانه ملی
• پژوهش های دینی مرتبط با موضوعات دینی برای نگارش فیلنامه ها به سفارش رسانه ملی
• تهیه و تدوین طرح جامع تبلیغ دین در رسانه ملی
• بررسی و تحقیق در خصوص سوژه یابی دینی و فرهنیگی و ایده پردازی برنامه ها
• جهت دهی به عناوین و موضوعات پایان نامه های حوزویان در راستای مورد نیاز سازمان و دانش دینی رسانه
ج: نظارتی
• تعریف مکانیسم در حوزه نظارت با تشکیل کمیته متشکل  از کارشناسان رسانه ملی و دین
• رصد دیدگاه ها و نظرات بزرگان حوزه اعم از مراجع و علما و اساتید نسبت به تولیدان رسانه ملی
• طبقه بندی حوزه نظارت و تعریف فرایند آن و شیوه اعمال نظارت در هر فرایند
• به کارگیری  نیروهایی از طلاب به عنوان ناظران پخش (تولیدی و تامینی ) در صورت موافقت رسانه ملی
• تنظیم شاخصه‌هایی که در زوایای پنهان یک پیام وجود دارد و ناظران غافل‌اند (مثلاً فرار مجرم غیر چادری با چادر از صحنه جرم و ... )
• نظارت بر امور کارشناسان مذهبی شبکه ها ، (برگزاری مصاحبه علمی ، معرفی کارشناسان و پالایش کارشناسان )
• نظارت بر کارکرد طلاب شاغل در رسانه ملی به عنوان سربازان حوزه علمیه در سازمان صدا و سیما
• رصد جشنوارهای داخلی و بین المللی برای موضع گیری های کارشناسی (فیلم باغبان مخملباف )
د: اطلاع رسانی
• تعامل در حوزه خبر
• ایجاد وب سایت برای اطلاع رسانی
• برگزاری همایش های مشترک در زمینه دین و رسانه
• حضور در جشنواره های سازمان به عنوان داور در حوزه های مربوطه
• ایجاد تندیس فیلم، سریال، مستند و برنامه برتر برای تقدیر و تشویق برنامه سازان